AKTÜEL
ŞAKİR SARIÇAY
ssaricay@gmail.com
Türkiye’de 3 bin 469 dergi yayınlanıyor
Türkiye’de ilk gazetenin yayınlanmasından bu yana iki asra yakın zaman geçti. Dergiciliğin geçmişi de yüzelli yıla yakındır. Özellikle sektörel yayıncılığın ilerlemesi ise ülkemizde Liberal ekonomik politikaların uygulanmaya başladığı 80’li yıllardan sonra hızlı bir gelişme göstermiştir.
Osmanlı’da ilk derginin 1862 yılında çıkarılan Mecmua-i Fünun Dergisidir. Dergi Münif Paşa’nın, Cemiyet-i İlmiye-i Osmaniye adıyla kurduğu derneğin yayın organı olarak neşredilmeye başlamıştır. Dergi bilimsel içerikli makale ve yazılarıyla okuyucularına ulaşıyordu. Bugün ise çok farklı alanlarda hem bilimsel, hem aktüel, hem de sektörel yüzlerce hatta binlerce dergi farklı sektörlerde okuyucuları ile buluşuyor.
Türkiye İstatistik Kurumunun yaptığı araştırmaya göre 2009 yılı rakamları ile ülkemizde 3 bin 469 farklı dergi yayınlanıyor. Bu rakam bir önceki yıl 2008’de 3 bin 186 adetti. Dergi sayısında her yıl artış olduğu gözleniyor.
Yayınlanan dergilerin 269’ü Siyasi Güncel Haber, 214’ü Edebiyat-Tarih,177’si Bilim-Bilişim-Teknik, 291’i Kültür-Turizm-Tanıtım, 707’si Sektörel-Mesleki, 10’u Mizah, 237’si Eğitim-Sınav,150’si Ekonomi-Ticaret-Finans,129’u Fikir-Sanat, 167’si kurumsal, 47’si Reklam-İlan-Duyuru,251’i Sağlık, 97’si Yaşam-Çevre, 114’ü Kadın/Gençlik/Çocuk, 342’si Akademik, 53’ü spor, 100’ü Magazin-Moda-Alışveriş, 31’i Yerel Yönetim, 73 de diğer konularda yayınlanıyor.
Dergilerin yayınlanma sıklığı
Yayınlanan dergilerin aylık ve üç aylıklarda adet olarak sayısal ağırlıklı olduğu gözüküyor. Günlük derginin yayınlanmadığı Türkiye’de 2009 yılında 48 haftalık, 37 dergi onbeş günlük, 872 aylık, 511 iki aylık, 837 üç aylık,245 dört aylık,452 altı aylık, yıllık 230 ve düzensiz yayınlanan 237 dergi bulunuyor
Ulusal bazda yayınlanan dergi sayısı 2005 yılında 1261 iken bu rakam 2009 yılında 1097’ye çıkmıştır. Bölgesel olarak yayınlana dergi sayımız ise 278 iken, yerel yayınlanan dergi sayısı ise 1284 adettir.
Toplam 3 bin 469 adet olan yayınlanan dergiler 2009 yılında toplam 126 milyon 935 bin 310 adet tirajla okuyucularıyla buluştu. 2005 yılında ise 2360 adet olan yayınlanan dergiler toplam 86 milyon 538 bin 861 tiraja sahipti. Yıllar itibariye dergi adeti ve tirajlarında ciddi bir yükseliş dikkat çekiyor. Son beş yılda 1109 adet yeni dergi piyasaya çıkmıştır.
Akademik Dergiler
Tarihimizde yayınlanan ilk dergi akademik olmasına rağmen şu anda yayınlanan dergilerin ancak 342’si bilimsel içerikli yayınlardan oluşuyor. Bu da yayınlanan dergiler içinde yüzde 9,9 a tekâmül ediyor. 2008 yılında ise yayınlanan akademik dergi sayısı 237 iken, bu rakam 2009’da 105 dergi artış göstermiştir. Her yıl akademik dergilerde de bir artış olduğu görülmektedir. Akademik dergiler daha çok kamu kurumları ve Üniversiteler tarafından yayınlanırken, özel sektör tarafından da yayınlanan ve uluslararası veri tabanlarınca taranan dergilerde mevcuttur. Yüksek Öğretim Kurumunun Türkiye’deki dergilerde yayınlanan bilimsel makalelere de verdiği puanların yurtdışındakilerle aynı sevilere gelmesi durumunda ülkemizdeki akademik dergilerin sayısında da ciddi artış olacağını tahmin ediyorum.
Yayınlanan Gazete Sayısı
Türkiye’de yayınlanan ilk Türkçe gazete Padişah II. Mahmut’un emriyle 11 Kasım 1831′de yayınlanmaya başlanan Takvim-i Vekayi dir. 1 Ağustos 1840′ta İstanbul’da yayınlanmaya başlanan ikinci Türkçe gazeteyi William Churchill adında bir İngiliz çıkarmıştır. Özel teşebbüs olarak Türk’ler tarafından ilk Türkçe gazete ise ilk sayısı 21 Ekim 1860′ta çıkan Tercüman-ı Ahval idi. Bu gazeteyi Şinasi ve Agâh Efendi birlikte yönetiyordu. Daha sonraları 27 Haziran 1862de Tasvir-i Efkâr yayınlanmaya başlandı. Günümüzde ise binlerce gazete yayın hayatını devam ettiriyor.
TUİK verilerine göre Türkiye’de 2009 yılında toplam 2604 adet gazete yayınlandı. Gazetelerin yüzde 85 gibi büyük bir çoğunluğu olan 2200 adeti Siyasi-Haber-Güncel konularını işliyor. Geriye kalan yüzde 15’lik kısmı Ekonomi, spor, ilan, sektörel vb konularda yayın politikası izliyor.
Gazetelerin 452’si günlük, 811 haftalık, 338’i aylık, 33’ü iki aylık ve 32’si de üç aylık olarak yayınlanıyor. Dört aylık yayınlanan gazete sayısı ise 2009 itibariyle 4 adet iken altı aylık gazete sayısı ise sadece 9 adettir. Yılda bir kez okuyucu ile buluşan gazete sayısı ise 8 dir.
Ülkemizde ulusal boyutta 163 gazete yayınlanıyor. 73 gazete bölgesel olarak yayınlanırken,2 bin 368 gazete de yerel olarak yayınlanıyor. 2005 yılında 2604 adet gazete 1 milyar 530 milyon 275 bin 540 tiraj yaparken, 2009 yılında toplam gazete tirajı 2 milyar 139 milyon 981 bin 977 adete ulaşmıştır. Tabi ki bu tirajın yüzde 82’si ulusal yayın yapan gazetelere aittir.
Gazete ve dergilerin adet ve tirajları yıllar itibari ile artmakla birlikte, kriz yıllarında düşüşler yaşanmaktadır.